Yerel acil durum numarasını arayın ya da acil servise gidin: baş ağrısı aniden, patlar gibi başlayıp birkaç dakika içinde en yüksek şiddetine ulaşıyorsa, hayatınızın en kötü baş ağrısıysa ya da baş ağrısıyla birlikte güçsüzlük, peltek veya anlaşılmaz konuşma, görme kaybı, bilinç bulanıklığı, uyuklama, ense sertliğiyle birlikte ateş varsa veya baş ağrısı bir kafa travmasından sonra başladıysa.
Önemli noktalar
- Migren yaygın ve çoğu zaman ömür boyu süren bir durumdur. Erişkinlerde orta ile şiddetli arası, genellikle zonklayıcı ağrı atakları 4 ile 72 saat sürer; bulantı ya da ışığa ve sese hassasiyet eşlik eder ve ağrı günlük aktivitelerle artar.
- Migreni olan bazı kişilerde aura görülür: en az 5 dakika içinde yavaş yavaş gelişen ve 5 ile 60 dakika süren, geri dönüşlü görme, duyu veya konuşma belirtileri.
- 5 dakika içinde zirveye ulaşan, yeni nörolojik belirtiler veya ateşle birlikte olan, kafa travmasından sonra başlayan ya da 50 yaşından sonra yeni ortaya çıkan baş ağrısı migren olarak geçiştirilmemeli, acilen değerlendirilmelidir.
- 3 ay veya daha uzun süre boyunca triptanları, opioidleri ya da kombine ağrı kesicileri ayda 10 gün veya daha fazla, ya da parasetamol, aspirin veya NSAİİ'leri (steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar) ayda 15 gün veya daha fazla kullanmak ilaç aşırı kullanımı baş ağrısına yol açabilir.
- NICE akut migren için bir triptanın bir NSAİİ veya parasetamolle birlikte kullanılmasını önerir; opioidleri ve ergot ilaçlarını önermez.
Migren nedir ve kimlerde görülür?
DSÖ (WHO), baş ağrısı bozukluklarının dünya nüfusunun yaklaşık %40'ını (2021'de 3,1 milyar kişi) etkilediğini ve migrenin dünya genelinde engelliliğe göre düzeltilmiş yaşam yılı kayıplarının nedenleri arasında inme ve yenidoğan ensefalopatisinden sonra üçüncü sırada olduğunu tahmin ediyor. Migren çoğunlukla ergenlik döneminde başlar, en sık 35 ile 45 yaş arasında görülür ve kadınları erkeklerden daha fazla etkiler; bunun nedeni muhtemelen hormonal etkilerdir. Çocuklarda ataklar genellikle daha kısadır ve karınla ilgili belirtiler daha belirgindir.
NINDS dört olası evre tanımlar:
- Prodrom: ağrıdan saatler ile günler önce; belirli yiyecekleri canı çekme, ruh hali değişiklikleri, sık sık esneme veya daha sık idrara çıkma.
- Aura (yalnızca bazı kişilerde): genellikle görsel; noktalar, zikzaklar, çakan ışıklar veya kısmi görme kaybı gibi, ancak karıncalanma, uyuşma ya da konuşma güçlüğü de olabilir.
- Baş ağrısı: genellikle tek taraflı ve zonklayıcı, yavaş yavaş artar; bulantı, kusma ve ışığa, sese veya kokuya hassasiyet eşlik eder.
- Postdrom: 2 güne kadar süren bitkinlik, dikkat dağınıklığı, baş dönmesi veya ruh hali değişikliği.
NICE, 3 aydan uzun süre boyunca ayda 15 gün veya daha fazla baş ağrısı olduğunda ve bu günlerin en az 8'inde migren özellikleri bulunduğunda migreni kronik olarak tanımlar. Ataklar 3 döngünün en az 2'sinde, esas olarak adet başlamadan 2 gün önce ile başladıktan 3 gün sonrası arasında başlıyorsa adetle ilişkili migrenden şüphelenilir.
Migren diğer birincil baş ağrılarından nasıl ayrılır?
- Gerilim tipi baş ağrısı: bastırıcı veya sıkıştırıcı, iki taraflı, hafif ile orta şiddette; günlük aktiviteyle artmaz, bulantı veya aura olmaz.
- Küme baş ağrısı: tek tarafta, gözün çevresinde veya üstünde, 15 ile 180 dakika süren şiddetli ağrı. Huzursuzlukla birlikte, aynı tarafta gözde kızarıklık veya sulanma, burun akıntısı veya tıkanıklığı, göz kapağında düşme ya da göz bebeğinde küçülme görülür.
- Migren: tek veya iki taraflı, zonklayıcı, orta ile şiddetli arası, aktiviteyle artar; bulantı ya da ışığa ve sese hassasiyet eşlik eder.
Sık görülen tetikleyiciler
Tetikleyiciler kişiden kişiye değişir. NINDS ve DSÖ şunları sıralar:
- çok fazla ya da çok az uyku veya günlük düzende değişiklik
- duygusal stres (bazı kişilerde ataklar stresli bir haftanın ardından hafta sonu gelir)
- hormonal değişiklikler, özellikle adet dönemi çevresinde veya gebelikte
- alkol ve bazı yiyecek ya da içecekler
- havada veya ortamda ani değişiklikler ve yüksek ya da ani gürültü
Baş ağrısı günlüğü yardımcı olur. NICE en az 8 hafta boyunca baş ağrılarının ne sıklıkta olduğunu, ne kadar sürdüğünü ve ne kadar şiddetli olduğunu, diğer belirtileri, alınan her ilacı (reçetesiz olanlar dahil), olası tetikleyicileri ve adetle herhangi bir bağlantıyı not etmeyi önerir. Düzenli uyku ve öğünler, yeterli sıvı, egzersiz ve alkolü sınırlamak birçok kişiye yardımcı olur.
Tehlike işaretleri / ne zaman acil yardım almalı?
NICE, hekimlerin aşağıdaki özelliklerden herhangi birini taşıyan baş ağrısını değerlendirmesini ve tetkik ya da sevk yapmayı düşünmesini önerir:
- 5 dakika içinde en yüksek şiddetine ulaşan, aniden başlayan baş ağrısı (gök gürültüsü baş ağrısı). MedlinePlus, beyin içinde veya çevresinde kanamayı baş ağrısının acil nedenleri arasında sayar
- ateşle birlikte giderek kötüleşen baş ağrısı
- yeni güçsüzlük, uyuşma, görme kaybı, konuşma sorunları, bilinç bulanıklığı veya hafıza kaybı, kişilik değişikliği ya da bilinç düzeyinde azalma
- kafa travması, genellikle son 3 ay içinde
- öksürme, ıkınma, hapşırma veya egzersizle tetiklenen baş ağrısı
- vücut pozisyonuyla değişen baş ağrısı (örneğin ayağa kalkınca veya uzanınca kötüleşen)
- dev hücreli arterit belirtileri: görme bozukluğuyla birlikte baş ağrısı veya çiğnerken çene ağrısı
- akut açı kapanması glokomu belirtileri: ağrılı kırmızı göz, bulanık görme veya ışık çevresinde halelerle birlikte baş ağrısı
- baş ağrılarının olağan seyrinde belirgin değişiklik
- bağışıklığı zayıflamış (örneğin HIV veya bağışıklığı baskılayan ilaçlar nedeniyle), beyne yayılabilen bir kanseri olan ya da başka belirgin bir neden olmadan kusan bir kişide yeni başlayan baş ağrısı
MedlinePlus şunları da ekler: hayatınızdaki ilk şiddetli baş ağrısı, migreni olan birinde bile "şimdiye kadarki en kötü" diye tarif edilen baş ağrısı, 24 saat içinde kötüleşen baş ağrısı, ense sertliği ve kusmayla birlikte ateş ve 50 yaşından sonra başlayan yeni baş ağrıları.
Tipik olmayan aura da değerlendirilmelidir: kolda veya bacakta güçsüzlük, çift görme, yalnızca bir gözde görme kaybı, denge bozukluğu ya da bilinç düzeyinde azalma. Özellikle ilk kez oluyorsa bunların migren olduğunu varsaymayın: MedlinePlus, bu belirtilerle birlikte görülen baş ağrısının acil nedenleri arasında inmeyi sayar.
İlaç aşırı kullanımı baş ağrısı
DSÖ, ilaç aşırı kullanımı baş ağrısını en sık görülen ikincil baş ağrısı bozukluğu olarak tanımlar; bazı toplumlarda insanların %5'ine kadarını etkiler. Ağrının olduğu günler olmadığı günlerden fazladır ve ağrı çoğu zaman uyanınca en kötüdür. NICE, 3 ay veya daha uzun süredir aşağıdakileri kullanan bir kişide baş ağrısı başladıysa ya da kötüleştiyse bundan şüphelenilmesini önerir:
- ayda 10 gün veya daha fazla triptanlar, opioidler, ergot ilaçları veya kombine ağrı kesiciler ya da
- ayda 15 gün veya daha fazla, tek başına veya herhangi bir kombinasyonda parasetamol, aspirin veya bir NSAİİ.
Tedavi, aşırı kullanılan tüm akut ilaçları en az 1 ay süreyle bırakmaktır. NICE, ilaçların kademeli olarak değil birden bırakılmasını önerir; bunun istisnası opioidlerdir, bunların bırakılması özel yönlendirme gerektirir. Baş ağrıları genellikle düzelmeden önce kötüleşir; bu nedenle yakın takip ve destek yardımcı olur. Altta yatan migren için koruyucu tedaviye aynı anda başlanabilir.
Migren nasıl tedavi edilir? (NICE CG150)
- Akut tedavi: bir triptanın bir NSAİİ veya parasetamolle birlikte kullanılması ya da bunlardan birinin tek başına kullanılması (bir triptan, bir NSAİİ, aspirin 900 mg veya parasetamol). Atağın erken döneminde alın. 12 ile 17 yaş arasındakiler için burun yoluyla uygulanan triptan tercih edilir. Reye sendromu riski nedeniyle 16 yaşından küçük çocuklara aspirin verilmemelidir. Bulantı önleyici bir ilaç eklenebilir. Opioidler ve ergot ilaçları önerilmez.
- Triptanlar işe yaramadığında: NICE, en az 2 triptanın yeterince etkili olmadığı ya da triptanların uygun olmadığı ve NSAİİ'ler ile parasetamolün yeterince etkili olmadığı erişkinler için ağızdan alınan bir CGRP engelleyici ilaç (gepant) önerir.
- Koruyucu tedavi: yararlar ve riskler konuşulduktan sonra propranolol, topiramat veya amitriptilin. Topiramat gebelikte koruyucu tedavi için kullanılmamalıdır; gebe kalabilecek kadınlarda da, yüksek etkili doğum kontrolü dahil gebeliği önleme koşullarını karşılamadıkça kullanılmamalıdır. Günde 400 mg riboflavin bazı kişilere yardımcı olabilir. 3 koruyucu ilaç başarısız olduktan sonra CGRP ilaçları, rimegepant ve botulinum toksini (kronik migren için) seçenekler arasındadır. Koruyucu tedavi başladıktan 3 ile 6 ay sonra yeniden değerlendirilmelidir.
- Gebelik: atak için ilk tercih parasetamoldür. Riskler konuşulduktan sonra bir triptan veya NSAİİ düşünülebilir. Koruyucu tedavi gerekirse uzman görüşü alın.
- Doğum kontrolü: NICE, auralı migreni olan kadınlara ve kız çocuklarına kombine hormonal doğum kontrol yöntemlerinin rutin olarak önerilmemesini tavsiye eder.
Hangi ilaçların ruhsatlı veya bulunabilir olduğuna ilişkin kurallar ülkeden ülkeye değişir. Örneğin sumatriptan her yerde bulunmaz (DSÖ).
Sık sorulan sorular
Migren için beyin görüntülemesi yaptırmam gerekir mi?
Genellikle hayır. NICE, tipik migren tanısı olan kişilere yalnızca içlerini rahatlatmak amacıyla görüntüleme yapılmamasını önerir. Tehlike işaretleri varsa görüntüleme veya acil sevk gerekir.
Migren aurası inmeye benzeyebilir mi?
Benzeyebilir. Tipik aura en az 5 dakika içinde yavaş yavaş yayılır ve bir saat içinde tamamen geçer. Ani güçsüzlük, bir gözde görme kaybı, çift görme, denge bozukluğu veya bilinç bulanıklığı, özellikle ilk kez oluyorsa, acil değerlendirme gerektirir.
Baş ağrısı için ağrı kesicileri ne sıklıkla alabilirim?
Triptanları, opioidleri ve kombine ağrı kesicileri ayda 10 günden az, basit ağrı kesicileri ise ayda 15 günden az kullanın. Daha sık ihtiyaç duyuyorsanız koruyucu tedaviyi sorun.
Kafein migren için iyi mi, kötü mü?
NINDS, atağın erken döneminde az miktarda kafeinin yardımcı olabileceğini belirtir. NINDS'in önerdiği gibi kafeini diğer yiyecek ve içeceklerle birlikte baş ağrısı günlüğünüze yazın; böylece sizin durumunuzda bir rolü olup olmadığını görebilirsiniz.
Kaynaklar
- NICE. Headaches in over 12s: diagnosis and management (CG150), son güncelleme Haziran 2025. nice.org.uk/guidance/cg150
- US National Institute of Neurological Disorders and Stroke. Migraine. ninds.nih.gov
- World Health Organization. Migraine and other headache disorders, fact sheet. who.int
- MedlinePlus. Headaches: danger signs. medlineplus.gov
Bu makale bilgilendirme amaçlıdır ve kişinin geçmişini bilen bir doktorun veya eczacının önerisinin yerini tutmaz. Yeni başlayan veya değişen bir baş ağrısı bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.
